گشت و كرسى كلام در بغداد - كه جز به يگانه‌اى از اعلام عصر داده نمىشد - به او تفويض شد . در بغداد فتنه‌ها برپا شد و كتاب‌هاى شيخ در آن فتنه‌ها بسوخت لذا به نجف اشرف مهاجرت كرد و حوزهء علميه نجف كه تا به حال مورد افتخار دانشمندان شيعى است تأسيس ، و عقايد اصولى و فروعى را تهذيب نمود و از خود در اين باب نظراتى به جاى گذاشت كه تا حدود يك قرن دانشمندان شيعه ، مقلّدان وى محسوب مىشدند و تا به حال آراء و نظرات او مورد بحث و تدقيق و استفادهء دانشمندان بزرگ واقع شده و مىشود . شيخ طوسى داراى نوشته‌هاى بسيارى است كه مهم‌ّترين آنها در حديث ، « تهذيب » و « استبصار » است كه از اصول چهارگانهء اماميه است و در فقه ، « نهايه » و « خلاف » و « مبسوط » و در تفسير ، « تبيان » و در اصول فقه ، « عدة الاصول » و در كلام « تلخيص الشافى » كه تلخيص « الشافى » سيّد است و « شرح جمل العلم و العمل » كه به « تمهيد الاصول » موسوم و اصل آن نيز از « سيّد » است و در رجال ، « فهرست » كه به خواست « سيّد مرتضى » آن را تأليف كرده و « الابواب » كه به « كتاب الرجل » معروف است و در ادعيه ، « مصباح المتهجد » و نيز شيخ داراى كتب ديگرى است كه ذكر آنها خلاف وضع اين مختصر است . 2 - « حمزة بن عبد العزير الديلمى » ملقب به « سلار » ( سالار ) در گذشته به سال 448 و 463 كه يكى از اعاظم اماميه و از اكابر تلاميذ مرتضى و از خواص اصحاب او بود كه بديشان در فتوى اعتماد مىداشت . سيّد او را نايب خود در شهر حلب و گاه جانشين خود در تدريس نيز قرار مىداد . او اولين كسى بود كه به حرمت نماز جمعه در زمان غيبت فتوى داد . سلار داراى تأليفاتى است كه از آن جمله بايد « المقنع » و « التقريب » « 1 » و « المراسم » و « الرد على ابى الحسين البصرى » و « تتمة الملخص » را برشمرد كه به ترتيب دربارهء مذهب و اصول فقه ، فقه ، رد بر ابو الحسين بصرى در نقض كتاب « الشافى » سيّد مرتضى و تكميل كتاب « الملخّص » سيّد مرتضى نوشته شده است . « 2 »

--> ( 1 ) - روضات الجنات در ص 200 نقل از خلاصهء علّامه ، و همچنين كتاب‌هاى ديگر اين كتاب را به نام « التقريب » ياد مىكنند ولى ادب المرتضى در ص 118 آن را به نام « التعريب » ياد كرده است . ( 2 ) - روضات الجنات ، ص 200 و ادبى المرتضى نقل از رياض العلماء مخطوط ص 447 - 448 و كتاب‌هاى ديگر .